یاقوت سونچیا پادپاراشا (سونجیا Songea)

این گوهر زیبا نوعی سافایر با طیف رنگی آمیخته از نارنجی تا صورتی و از خانواده کراندوم (Corundum) میباشد.نام اصلی و صحیح این یاقوت زیبا ریشه سانسکریتی و هندی دارد و در اصل پادپارادشا (Padparadscha) میباشد.همانطوریکه از نام این گوهر پیداست ، خاستگاه اصلی آن کشور سریلانکا (Sri Lanka) یا همان سیلان (Ceylon) در مجاورت شبه جزیره هند میباشد. معمولا نام این یاقوت در ایران تحت عنوان سانچیا، سونچیا و سونجیا با نام نوعی سافایر آفریقایی (Songea Sapphire) شناخته شده است که مربوط به منطقه و معدنی در کشور تانزانیا (Tanzania) میباشد. علاوه بر تانزانیا در کشور افریقایی ماداگاسکار (Madagascar) نیز این نوع یاقوت دیده میشود.لازم به ذکر است که سافایرهای نارنجی افریقایی تانزانیا و ماداگاسکار از لحاظ قیمتی معمولا 20 درصد ارزانتر از نوع سریلانکایی میباشند.

یاقوت سونچیا Padparadscha Sapphire

در تعریف پادپارادشا شناخت رنگ اساس کار میباشد و سافایرهای با طیف رنگی نارنجی – سرخ و نارنجی – قهوه ای در طبقه بندی یاقوت پادپارشا گاهی از اوقات مورد قبول واقع نمیشوند (در مورد این قسمت از مقاله تحقیقات و نظریات جواهرشناسان عزیز لازم و ضروری به نظر میرسد) و بهترین رنگ ترکیبی از 20 الی 30 درصد نارنجی و 70 الی 80 درصد صورتی پذیرفته و تعریف شده است. البته هنوز در بین جواهرشناسان در خصوص تعریف یاقوت پادپاراشا از لحاظ شناخت رنگ توافقی وجود ندارد و در مورد شناخت این سافایر ، تعاریف محلی و تعابیر بازاری در بین عوام ، کاربرد بیشتری دارد در نتیجه جدا سازی یاقوتهای سونچیای بدست آمده از معادن افریقایی با معرفی معیارهای رنگی مقبول در نزد جواهرشناسان از یاقوت پادپارادشای سیلان ضروری به نظر میرسد.
برای اصلاح رنگی یاقوتهای سونجیای افریقایی از فرآیند گرمادهی (Heat Treatment) در مجاورت گاز برلیوم (Beryllium) استفاده میشود. این فرآیند اصلاحی ، بیشتر برای تغییر فاز رنگی سافایرهای افریقایی به سمت فاز رنگی نارنجی – صورتی میباشد و از سال 1990 در لابراتورهای اصلاح جواهرات مرسوم شده است.در مورد یاقوتهای پادپارادشای سریلانکایی اصلاح مرکب گازی – گرمایی انجام نمیشود و فقط اصلاح حرارتی برای تصحیح فاز ناخالصیها و بالا بردن میزان شفافیت (clarity) کریستال کافی میباشد. برای مشاهده تجهیزات ، نمونه های آزمایشگاهی یاقوتهای اصلاح شده و همچنین مطالعه مفید مبحث (sapphire heat treatment involve color and clarity) میتوانید به تارنمای (gemologyproject.com) مراجعه بفرمایید. بطور خلاصه ، دامنه دمایی برای اصلاح و بهبود شبکه کریستالی جواهرات خلاصه وار به صورت زیر میباشد :

Temperatures for Individual Gem Treatments

********************************************

Amethyst to Citrine : 450 degrees centigrade

اصلاح دمایی برای عبور فاز کریستال از آمیتیست به سیترین : 450 درجه سانتیگراد

******************
Topaz (all colors) to Colorless : 1000 degrees Celcius

برای بی رنگ کردن تمام توپازها : 1000 درجه سلسیوس

*****************
Reddish Brown Zircon to Colorless 900 degrees Celcius in air

برای بی رنگ کردن زیرکن : 900 درجه سلسیوس در فضای آزاد

نمونه های یاقوت اصلاح شده و خام

(در سمت راست تصویر یاقوتهای اصلاح شده و در سمت چپ همان یاقوتها قبل از اصلاح دیده میشود)

Yellow and Brownish yellow topaz to Pink : 550 degrees centigrade

برای تبدیل توپاز با رنگهای زرد و قهوه ای مایل به زرد به توپاز صورتی : 550 درجه سانتیگراد

*****************

Aquamarine : 450 degrees Celcius changes the valence state of the iron

برای اصلاح فازهای آهن حل نشده در شبکه کریستالی آکومارین : 450 درجه سلسیوس

*****************
Dark Green Namibian Tourmaline will brighten Significantly : 370 degrees Celcius

برای روشن تر و شفاف شدن تورمالینهای سبز تیره افریقایی – نامیبیا : 370 درجه سانتیگراد

******************
Sapphire containing titanium to develop or brighten color : 1600 degrees centigrade

سافایرهای محتوی عنصر تیتانیم برای گسترش روشنی و شفافیت بیشتر : 1600 درجه سلسیوس

*****************
Reddish Brown Zircon to Blue : 1000 degrees centigrade in a reducing (oxygen free) environment

برای اصلاح کریستال زیرکن به سمت فاز رنگی آبی : 1000 درجه سانتیگراد در محیط بدون اکسیژن

انگشتر فدیوم یاقوت سونچیا 391

لازم به ذکر است که در فرآیندهای گرمایی اصلاحی (Heat Treatment) یاقوت سونچیا که در دماهای پایین انجام میشود ،شناخت و تشخیص اصلاح بسیار سخت و مشکل است اما در فرآیندهایی که در دمای بالا انجام میشود ، کار تشخیص نسبت به فرایندهای دمای پایین مشکل نیست چرا که دماهای بالا در عملیات اصلاحی باعث انحلال و جذب المانها (elements) و عناصر مجاور در کریستال جواهر میشود و ایجاد شرایط خلا در محفظه اصلاح کار دشوار و پرهزینه ای میباشد.

در یکی از روشهای تشخیصی موثر، لبه های نگین از لحاظ رنگی با درون نگین بوسیله عدسی هایی با بزرگنمایی 40 به بالا مقایسه میشود. معمولا عمل اصلاح رنگ پس از تراش و شکل دهی به نگین انجام می پذیرد و در نگینهای اصلاح شده ،رنگ لبه ها در مقایسه با مناطق ضخیم داخل نگین تفاوت آشکاری دارند و در محل لبه ها به علت بالا بودن دما و جذب عناصر گازی مهمان ، یک ناهمگونی ساختاری نیز دیده میشود که به کار تشخیص و رای صحیح کمک فراوان میکند.

در کل شناخت فرآیندهای اصلاحی انجام گرفته بروی یاقوتهای سونجیا بسیار دشوار بوده و نیاز به تخصص بالا و تجهیزات قوی دارد و تشخیص بصریِ غیر مسلح ،مشکل و تاحدی ناممکن است. یاقوتهای سونچیای موجود در بازار غیر رسمی جواهرات (با توجه به قیمت نسبتا ارزانی که دارند) به احتمال اصلاحی هستند چرا که سافایرهای صورتی و نارنجی در حالت بکر و دست نخورده بسیار کمیاب و گران قیمت میباشند.

تدوین و نگارش : آرش بخشوده

رضایی 29 جولای 2017 - 5:00 ب.ظ

دستت دردنکنه از اطلاعات مفید و ارزشمندتون

برچسب ها :
خبرنامه NEWSLETTERS
برای عضویت در خبرنامه اینترنتی وبسایت پارس جواهر لطفا ایمیل خود را وارد نمایید.